Breiðadalsheiði

Staðsetning: Frá Skutulsfirði til Önundarfjarðar
Hnattstaða: 
Upphaf:                 0,00 km (  5 m), N66°03,56' - V23°10,29'
Botnsheiðarvegamót:     6,48 km (514 m), N66°02,17' - V23°17,02'
Breiðadalsskarð:        7,52 km (620 m), N66°02,06' - V23°17,81'
Lok:                   15,97 km (  5 m), N66°00,93' - V23°24,20'
Hæð y. sjó: 5 m við upphaf, 620 m hæst, 5 m við lok
Samanlögð hækkun: 642 m
Vegalengd: 15,97 km
Tími: 2:37:45 klst.
Meðalhraði: 6,07 km/klst (9:53 mín/km)
Dags.: 16. júlí 2026 kl. 10:12
Hlaupafélagar: 
Alexander Elfarsson
Bergþóra Þórsdóttir
Birgitta Stefánsdóttir
Birkir Þór Stefánsson
Hildigunnur Þórsdóttir
Sara Kristjánsdóttir

Fróðleikur um leiðina:

Vegurinn yfir Breiðadalsheiði var eina bílfæra leiðin milli Skutulsfjarðar og Önundarfjarðar þangað til Vestfjarðagöngin voru opnuð 14. september 1996. Heiðin var alla jafna ófær drjúgan hluta vetrar, sem þýddi að þá daga var ekkert vegasamband á milli Ísafjarðar og byggðanna þar suður af. Framkvæmdir við göngin stóðu yfir í u.þ.b. 5 ár og undir lok þess tíma var umferð einstaka sinnum hleypt í gegn við sérstakar aðstæður, svo sem þegar snjóflóðið féll á Flateyri 1995.

Enda þótt Breiðadalsheiði hafi verið farartálmi á vetrum var hún fjölfarin löngu áður en bílar komu til sögunnar, enda lítið val um aðrar leiðir milli Skutulsfjarðar og Önundarfjarðar. Líklega hafa þó fáir farið oftar þarna yfir en Reinald Kristjánsson, sem var póstur á þessari leið árin 1902-1915. Hann sagðist hafa farið samtals 866 sinnum þarna yfir.

Hvað sem farartálmum líður er Breiðadalsheiði þægileg fjallvegahlaupaleið á sumrin, að því tilskildu að snjóalög séu ekki mikil. Leiðin er eins og gefur að skilja auðrötuð, þar sem vegurinn hefur haldist að mestu heill, þrátt fyrir smávegis grjóthrun og úrrennsli hér og þar. Hlaupið yfir heiðina hefst við vegamót Skutlsfjarðarbrautar og Vestfjarðavegar, rétt hjá Bónusversluninni á Ísafirði. Fyrsta spölinn er hlaupið eftir Vestfjarðavegi, rétt eins og ætlunin sé að fara inn Tungudal og í gegnum Vestfjarðagöngin. Eftir u.þ.b. 600 m er hins vegar sveigt til vinstri og stefnan tekin inn Dagverðardal. Fjallið Hnífar skilur þessa tvo dali að og á leiðinni inn í Dagverðardal eru Hnífar á hægri hönd en Kubbi til vinstri, sem skilur á milli Dagverðardals og Engidals.

Leiðin inn Dagverðardal liggur upp með Úlfsá og er öll á fótinn – og eftir u.þ.b. 6,5 km er hæðin komin í rúma 500 m. Þar liggur vegur til hægri út á Botnsheiði og svo áfram niður í Súgandafjörð. Sá vegur lauk líka hlutverki sínu þegar Vestfjarðagöngin voru opnuð. Þarna á vegamótunum er jafnan drykkjarstöð í hinni vinsælu 50 km Fossavatnsgöngu sem gengin er árlega í apríl, fyrst þegar 10 km er að baki og svo aftur á bakaleiðinni eftir 35 km. Í fjallvegahlaupum eru drykkjarstöðvar hins vegar sjaldnast á fyrirfram ákveðnum stöðum.

Eftir u.þ.b. 7,5 km hlaup er komið á hæsta punkt leiðarinnar í Breiðadalsskarði, með fjallið Horn á vinstri hönd og Þverfjall til hægri. Skarðið er í 610 m hæð yfir sjó, enda var Breiðadalsheiði á sínum tíma einn af hæstu fjallvegum landsins. Úr skarðinu liggur nokkuð fjölfarinn vegarslóði upp á Þverfjall, en þangað liggur leiðin ekki í þetta sinn.

Leiðin niður úr skarðinu liggur í sveig utan í hlíð snarbrattrar skálar vestanvert í Horni. Þessi staður nefnist Kinn og er líklega hættulegasti hluti leiðarinnar á vetrum, einkum vegna tíðra snjóflóða. Þarna hafa orðið mörg slys síðustu áratugi og síðast varð banaslys í Kinninni 14. nóvember 1991 þegar snjóflóð hreif með sér snjóblásara sem var að ryðja veginn. Banaslysin á heiðinni skipta tugum og þannig er talið að á 125 ára tímabili, frá 1789 til 1914, hafi að minnsta kosti tíu manns orðið úti á ferð yfir heiðina eða farist þar í snjóflóðum. Snjór getur setið lengi í Kinninni og mörg ár eða jafnvel áratugir hafa stundum liðið án þess að snjóinn taki upp fyrir haustið. Og af gögnum má ráða að þarna geti jafnvel verið snjóflóðahætta frá því í september og fram í júní.

Úr Kinninni liggur vegurinn í sveig lengra til vesturs framhjá Kerlingarhól og yfir Langá, sem einnig er nefnd Breiðadalsá. Áin kemur úr lítilli tjörn skammt fyrir ofan veginn, en að sögn kunnugra heitir þessi tjörn Vatn eða bara Vatnið. Eftir u.þ.b.11 km er svo hlaupið vesturyfir Vestfjarðagöngin og svo aftur til baka um 500 m síðar, án þess að maður verði svo sem neitt var við það, og síðan aftur yfir Langá. Á þessum slóðum sést móta fyrir fyrsta akveginum sem lagður var úr Breiðadal upp á heiðina. Þá var ekki farið inn í Kinnina, heldur stefnt beint upp í skarðið í kröppum sneiðingum í miklum bratta. Þarna þótti ekki fært upp ríðandi á hesti, heldur þurfti að teyma til að komast upp í skarðið sunnanfrá. Þessi upphaflegi akvegur yfir heiðina var opnaður 1936. Gangandi fólk fór stundum beint upp á Hornið, hægra megin við Kinnina, til að sleppa við þær hættur sem fylgdu henni. Þá þurfti að fara að öllu með gát og gæta þess að fara framhjá 18 vörðum uppi á fjallinu til að forðast hengiflugið upp af Kinninni. Væri þessi leið valin var í raun gengið niður í Breiðadalsskarð á norðurleiðinni, en ekki upp í það. Þetta var kallað að „fara Horn“.

Þegar framangreindar krókaleiðir fram og aftur yfir Langá eru að baki tekur við langur kafli með aflíðandi halla utan í bröttum austurhlíðum Breiðadals. Þar blasir nýi Vestfjarðavegurinn við á hægri hönd niðri í dalnum, þ.e. eftir að hann kemur út úr Vestfjarðagöngunum innarlega í dalnum. Hlaupið endar svo við vegamót Vestfjarðavegar og Flateyrarvegur niður undir sjó.

Ferðasagan:  

Ferðasöguna er að miklu leyti hægt að lesa í þar til gerðu myndaalbúmi á Facebooksíðu Fjallvegahlaupaverkefnisins.

Lokaorð:

Breiðadalsheiði er aðgengilegur fjallvegur við flestra hæfi, með drjúgri en jafnri hækkun og ekkert allt of mörgum kílómetrum. En gamlir bílvegir eru náttúrulega ekki ævintýralegustu fjallvegahlaupaleiðirnar. Leiðin er best í björtu veðri þegar skyggni er gott.

Helstu heimildir: