Hnjótsheiði

Staðsetning: Frá Lambavatni á Rauðasandi að Hnjóti í Örlygshöfn 
Áfangar og hnattstaða:
Upphaf:                0,00 km, N65°29,55' - V24°05,46'
Skaufhóll:             1,87 km, N65°29,71' - V24°07,66'
Naustabrekka:          4,07 km, N65°30,02' - V24°10,01'
Vegamót við Hyrnur:    4,80 km, N65°30,23' - V24°10,22' 149
Hæsti punktur:         6,75 km, N65°30,91' - V24°09,43'
Krossgötur í Dalverpi: 8,73 km, N65°31,38' - V24°09,41' 254
Lok:                  13,88 km, N65°33,76' - V24°09,43'
Hæð y. sjó: 11 m við upphaf, 336 m hæst, 20 m við lok => Hækkun 325 m, lækkun 316 m, nettóhækkun 9 m   
Vegalengd: 13,88 km
Tími: 2:24:14 klst.
Meðalhraði: 5,77 km/klst (10:23 mín/km)
Dags.: Laugardag 11. júlí 2020, kl. 14:44
Hlaupafélagar: 
Adda Hrund Hjálmarsdóttir
Arna Friðriksdóttir
Birkir Þór Stefánsson
Brynjar Leó Hreiðarsson
Dagný Sigurbjörg Jónsdóttir
Egill Ari Hreiðarsson
Hlynur Örn Hjálmarsson
Hringur Baldvinsson
Ragnhildur Aðalsteinsdóttir
Þóra Hrund Hjálmarsdóttir

Fróðleikur um leiðina:

Hnjótsheiði er ein af fjölmörgum leiðum milli byggðanna sunnan Patreksfjarðar og er að sögn „enn mjög greinileg og auðfarin”, (GMG, bls. 127). Hlaupið hefst við Lambavatn, sem er ysti bær á Rauðasandi. Skammt þar fyrir utan er hár grjóthóll sem nefnist Skaufhóll, væntanlega kenndur við skaufhala sem er eitt af mörgum nöfnum á tófu. Í Skaufhóli bjó álfkona sem gerði á sínum tíma tilraun til að ná séra Jóni Ólafssyni á Lambavatni á sitt vald eftir að hann hafði gantast með það á leið fram hjá hólnum að nú væru „allar dísir dauðar”. Jón varð á undan álfkonunni að kirkjunni í Saurbæ, enda hann á hesti en hún á hlaupum. Þar náði hann að hringja kirkjuklukkunum og við það brá álfkonunni svo að hún sneri tómhent til baka í Skaufhól. Þetta var líklega í lok 17. aldar og ekki víst að álfkonan búi þarna ennþá. Af séra Jóni er það hins vegar að frétta að hann endaði ævi sína ölvaður á hestbaki á leið suðuryfir Hnjótsheiði að næturlagi einhvern tímann á árinu 1703. Þar var síðar reistur trékross og staðurinn nefndur Krossholt. Ekki er vitað um tengsl þessara atburða.

Frá Lambavatni eru u.þ.b. 3,7 km út að Naustabrekku eftir bílfærum slóða, fyrst um graslendi en síðan um svonefnda Brekkusanda utan við Skaufhól. Við Naustabrekku stóð samnefndur bær á sínum tíma og var hjáleiga frá Lambavatni. Þarna er lítið undirlendi og tæpast gott undir bú. Þó var búið á jörðinni fram yfir seinni heimstyrjöld og fyrr á öldum var þar nokkurt útræði. Nú stendur sumarbústaður þarna á bakkanum og fær rafmagn frá lítilli virkjun í læknum fyrir utan.

Hér er tekin vinkilbeygja til hægri upp Naustabrekku sem er býsna mikið á fótinn. Gatan upp er engu að síður greið, enda lögð í sneiðingum og hlaðin upp í giljum. Fljótlega er komið upp á brúnina, þar sem leiðin liggur um einstigi í klettum utan í svonefndum Hyrnum. Þarna er hægt að beygja til vinstri (til vesturs) og hlaupa Kerlingaháls eftir þverhníptum brúnum vestur í Keflavík, en í þessu hlaupi er haldið beint áfram á brattann til norðurs.

Eftir um 7 km hlaup er komið að krossgötum við Ódyggðahól, þar sem hlaupið er þvert á gönguleiðina um Dalverpi. Eftir þeirri leið fóru menn úr Sauðlauksdal vestur til Keflavíkur eða áfram um Brúðgumaskarð vestur í útvíkurnar norðan Látrabjargs. Á þeim slóðum var mikið útræði fyrrum og margt um vermenn víða að.

Síðasti hluti leiðarinnar að krossgötunum er undan fæti, eins og örnefnið Dalverpi gefur vísbendingu um. Eftir það byrjar hækkunin upp á Hnjótsheiði. Háheiðin er 359 m.y.s., en leiðin liggur ögn neðar í austurhlíðum heiðarinnar. Enn er stefnt beint í norður fyrir ofan Krossalautir og eftir það sveigt ögn austar fram hjá Strákanúpshæð.  Síðasta spölinn er hlaupið niður Heiðardal, alla leið að Hnjóti þar sem hlaupið endar.

Á Hnjóti er rekið Minjasafn Egils Ólafssonar. Egill og Ragnheiður kona hans tóku við búi á Hnjóti af foreldrum Egils árið 1953. Egill hóf snemma að safna menningarverðmætum frá liðinni tíð og smám saman varð þannig til stórt minjasafn sem opnað var almenningi. Byggt var yfir safnið á árunum í kringum 1980 og það var svo formlega opnað 22. júní 1983 þegar Egill og Ragnheiður gáfu Vestur-Barðastrandasýslu safnið. Seinna varð safnið einnig flugminjasafn. Hefðbundinn búskapur lagðist af á Hnjóti árið 2009 en þar er nú rekin margþætt ferðaþjónusta auk safnastarfseminnar. Safnið er nú í eigu Vesturbyggðar og Tálknafjarðarhrepps.

Ferðasagan:  

Verður skráð að hlaupi loknu

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu

Helstu heimildir:

  • Gísli Már Gíslason og Ólafur B. Thoroddsen, 2020: Rauðasandshreppur hinn forni. Árbók Ferðafélags Íslands 2020. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.
  • Helgi M. Arngrímsson, 2007: Vestfirðir og Dalir 4 – Útivera. Göngu- og reiðleiðakort. Ferðamálasamtök Vestfjarða.
  • Kjartan Ólafsson, 2019: Lambavatn og Naustabrekka. Sögur og sagnir. https://sogurogsagnir.is/sagnabrunnur/lambavatn-og-naustabrekka.