Sandsheiði

Staðsetning: Frá Haukabergsrétt á Barðaströnd að Móbergi á Rauðasandi
Áfangar og hnattstaða:
Upphaf:           0,00 km, N65°28,81' - V23°40,04' v
Þverá í Holtsdal: 3,79 km, N65°29,63' - V23°43,46' v 242
Hvarfshóll:       6,51 km, N65°29,89' - V23°46,58'
Lok:             15,62 km, N65°28,19' - V23°56,26' v
Hæð y. sjó: 22 m við upphaf, 486 m hæst, 12 m við lok => Hækkun 464 m, lækkun u.þ.b. 474 m, nettólækkun 10 m   
Vegalengd: 15,62 km
Tími: 3:19:47 klst.
Meðalhraði: 4,69 km/klst(12:47 mín/km)
Dags.: Laugardagur 11. júlí 2020, kl. 10:02
Hlaupafélagar: 
Birgitta Stefánsdóttir
Birkir Þór Stefánsson
Steinunn Þorsteinsdóttir

Leiðarlýsing og ferðasaga:

Sandsheiði var fyrrum alfaraleið milli Barðastrandar og Rauðasands, en nú er fámennt bæði á heiðinni og í byggðunum beggja vegna. Hlaupið yfir heiðina hefst við Haukabergsrétt upp af Haukabergsvaðli. Til að komast þangað er beygt út af aðalveginum rétt áður en lagt er á Kleifaheiði og keyrt eftir Siglunesvegi (nr. 611) u.þ.b. 1 km að réttinni. Þaðan er svo hlaupið upp Akurgötu, norðanmegin í Holtsdal, með stefnu í vestnorðvestur.

Ég hljóp yfir Sandsheiði í júlí 2020 með þremur góðum félögum í þoku og súld og hafði ekki kynnt mér nógu vel hvernig  best væri að finna götuna inn Holtsdal. Skammt frá réttinni eru tveir bústaðir og við völdum þann kostinn að fara upp með þeim ytri, þ.e. þeim bústað sem er lengra til vinstri þegar horft er inn dalinn. Seinna frétti ég að betra hefði verið að fara upp með innri bústaðnum, því að rétt innan og ofan við hann kemst maður á umrædda Akurgötu og getur fylgt henni vandræðalítið inn dalinn. Eftir á að hyggja vorum við allan tímann spölkorn neðan við þessa götu og þar er hlaupafærið afar erfitt í þéttu lyngi og kjarri. Þennan dag var auk heldur mikil bleyta í gróðrinum og fljótlega vorum við orðin rennblaut langleiðina upp að mitti. Innarlega í dalnum fundum við loks greiðfærari slóð þar sem ljósleiðari hefur verið lagður upp með Þverá. Eftir það miðaði okkur betur.

Leiðin inn Holtsdal er öll á fótinn en hvergi brött. Eftir að komið er upp fyrir gil Þverár er enn haldið áfram í sömu stefnu, þ.e. í vestnorðvestur, allt þar til komið er þangað sem Vatnskleifahorn gnæfir yfir á vinstri hönd. Vatnskleifahorn er norðurendi fjallgarðsins Skarðabrúna sem áður skipti löndum milli Barðastrandar- og Rauðasandshreppa. Hæst rísa brúnirnar í Napa í 703 m. hæð. Syðst enda þær í Stálfjalli þar sem þverhnípt er í sjó fram. Þangað lá leiðin ekki í þetta sinn.

Rétt vestan við Vatnskleifahorn er hlaupið utan í Hvarfshóli, sem er hæsti punkturinn á Sandsheiði. Þaðan er gott útsýni, m.a. til Patreksfjarðar. Þennan dag var útsýni hins vegar nánast ekkert og fátt til að styðjast við annað en vörður og GPS-punktar. Frá þessum stað er hægt að fara um Hrossagötuskarð að bænum Hvalskeri við Patreksfjörð og mun sú leið oft hafa verið farin í kaupstaðarferðum milli Barðastrandar og Patreksfjarðar fyrr á öldum. Kleifaheiði varð ekki að alfaraleið fyrr en seint á 19. öld.

Á hjalla við Hvarfshól er tjörnin Átjánmannabani. Nafnið tengist væntanlega munnmælasögu um 18 menn sem eiga að hafa orðið úti á Sandsheiði í einni og sömu ferðinni árið 1777 þegar þeir voru að flytja timbur að vetrarlagi austur yfir heiðina. Við sáum reyndar aldrei þessa tjörn í þokunni.

Gatan þarna á háheiðinni er greinileg og vel vörðuð. Áfram liggur leiðin svo um Gljá, sem þýðir í raun sléttlendi. Af háheiðinni liggur leiðin niður að Koti, áfram niður Þrífarabrekkur og yfir Þrífaralæk sem ber nafn sitt af því að vegurinn liggur þrisvar yfir hann. Loks er hlaupið niður Þvergil, Hærri- og Lægri-Steinabrekkur, yfir Skógará og um Skógardal, að eyðibýlinu Móbergi á Rauðasandi þar sem hlaupið endar. Leiðin niður er vel vörðuð, en okkur tókst samt að týna slóðinni um tíma enda skyggni í lágmarki. Þetta tafði okkur svolítið, en villuhætta var svo sem engin þar sem meginstefnan var augljós allan tímann. Þetta er bara dalur og maður stefnir niður hann.

Neðarlega í Skógardal neðan Leitis er Hofmannsflöt. „Þar munu höfðingjar þeir, er áttu leið yfir heiðina og voru á leið til Bæs … á Rauðasandi eða þaðan, hafa áð hestum sínum“. (ath. heimild). Í Skógardal er líka Gvendarsteinn, stór steinn með mörgum smærri ofaná. Guðmundur góði á að hafa blessað þennan stein og sagt er að ef maður leggur á hann þrjá steina komist maður heill á leiðarenda. Þetta er þó eðli málsins mikilvægara þegar haldið er á heiðina Rauðasandsmegin. Við fundum steininn og sjálfsagt hefur það hjálpað okkur að rata réttu leiðina niður að Móbergi. Þegar þarna er komið sögu er reyndar ekkert eftir nema stutt skokk yfir túnin og niður að bæ.

Í heimatúninu í Móbergi var beðið eftir okkur á tveimur bílum. Þar var gott að komast í þurr föt og fá hressingu.

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu

Helstu heimildir: