Siglufjarðarskarð

Staðsetning: Frá Hraunum í Fljótum til Siglufjarðar
Áfangar og hnattstaða (áætlað): 
Upphaf:                    0,00 km, N66°05,88' - V19°04,03'
Selfjall:                  2,20 km, N66°06,92' - V19°03,53'
Bílvegur:                  4,40 km, N66°07,15' - V19°01,34'
Siglufjarðarskarð:         5,80 km, N66°07,37' - V19°00,12'
Lok:                      13,00 km, N66°07,98' - V18°55,24'
Hæð y. sjó: Um 620 m 
Vegalengd: Um 13 km 
Tími: (Verður skráður í ferðalok) 
Meðalhraði: (Verður skráður í ferðalok) 
Dags.: Hugsanlega mánudagur 15. júní 2020, kl. 14:00 
Hlaupafélagar: Vonandi sem flestir

Fróðleikur um leiðina:

Siglufjarðarskarð var aðalleiðin úr Fljótum til Siglufjarðar allt frá því að land byggðist og þar til Strákagöng voru opnuð árið 1967. Leiðin um skarðið er afar snjóþung og hættuleg á vetrum, en þetta þótti þó alla jafna skásti kosturinn til að komast á milli byggðarlaganna, nema á þeim tíma á 18. öld þegar „andinn lá þar yfir“. Þarna var sem sagt ekki um margar góðar leiðir að velja.

Á öldum áður var Siglufjarðarskarð ekki bara erfitt yfirferðar vegna snjóþyngsla og illviðra, heldur var þar líka einhver óværa á ferð. Sagt er að Guðmundur góði hafi reynt að vígja skarðið einhvern tímann á 13. öld, en jafnvel það dugði ekki til. Um tíma áræddu menn jafnvel ekki að fara um skarðið. Í Árbókum Espólíns (IX. deild, s. 126) segir frá því að í skarðinu hafi menn séð eitthvað sem líktist skýstrokki, sem steypst hefði á ferðamenn „jafnt á degi sem nóttu … og var það þess manns bani, er fyrir varð“. Um 1730 var þetta farið að ágerast og árið 1735 „bauð … Steinn biskup Þorleifi prófasti Skaptasyni í Múla, er þá var einn haldinn mestur klerkur og andríkastur að flytja þar guðsþjónustu og bænir opinberliga“. Sagt er að séra Þorleifi hafi tekist ætlunarverkið og stefnt vondum öndum úr Siglufjarðarskarði í Afglapaskarð, sem er næsta skarð fyrir sunnan í fjallgarðinn. Þar ætti því enginn að fara, enda leiðin ekki bara hættuleg út af „andanum“, heldur líka vegna þverhnípis.

Upphaflega var Siglufjarðarskarð fjallsegg. Þá var hægt að sitja þar klofvega með annan fótinn í Skagafjarðarsýslu en hinn í Eyjafjarðarsýslu. Segir svo frá í Þjóðsögum Jóns Árnasonar (I, s. 569) að efsta brúnin hafi verið „svo þunn sem saumhögg. Gegnum eggina liggja dyr, auðsjáanlega höggnar af fornaldarmönnum. … Gegnum dyrnar eru hér um fjórar hestlengdir, en vel klyfjafrítt á breidd“. Árið 1880 voru þessar dyr lagfærðar verulega á kostnað landssjóðs Árið 1940 var skarðið svo sprengt niður um 14 metra og í framhaldi af því ráðist í að gera bílfæran veg þar yfir. Fyrsti bíllinn ók um skarðið árið 1946 og ári síðar var vegurinn tilbúinn. Þrátt fyrir lækkunina er Siglufjarðarskarð einn af hæstu og snjóþyngstu fjallvegum landsins. Yfirleitt tókst aðeins að halda leiðinni opinni 4-5 mánuði á ári. Það var því mikil samgöngubót fyrir Siglufjörð þegar lokið var við gerð nýs vegar 1967 frá Fljótum út með ströndinni og í gegnum Strákagöng. Leiðinni um Siglufjarðarskarð er þó enn haldið opinni fyrir jeppa yfir sumartímann.

Vegurinn upp í Siglufjarðarskarð að vestanverðu hefur ekki alltaf legið á nákvæmlega stað. Bílvegurinn var þannig lagður um Hraunadal upp í svonefnd Fell, en eldri þjóðleið lá nokkru sunnar upp frá Hraunum, um Eggjar og inn Göngudal sunnan við Fell. Sú leið verður fyrir valinu hér til samræmis við afar vandað göngukort af svæðinu sem gefið var út árið 2007.

Skammt frá þeim stað þar sem hlaupið yfir Siglufjarðarskarð hefst stendur steinninn Þráinn (þ.e. „hinn þrjóski“) við áningarstað Vegagerðarinnar. Sögu Þráins má rekja aftur til áranna um 1880, en þá þvældist þessi þriggja tonna steinn fyrir vegagerðarmönnum sem áttu að lagfæra veginn um Fell. Eftir mikið erfiði tókst þeim að mjaka steininum úr vegstæðinu og gáfu þeir honum þá þetta viðeigandi nafn. Síðan hefur hann verið færður nokkrum sinnum. Á steininn risti steinsmiðurinn Myllu-Kobbi á sínum tíma vísu sem Stefán Sigurðsson á Minni-Brekku (1827-1904) orti um steinninn, en letrið mun vera orðið ógreinilegt.

Fyrsta spölinn frá Hraunum er hlaupið í norðurátt samsíða aðalveginum til Siglufjarðar en 300-400 m ofar í hlíðinni. Leiðin liggur um Ytri-Eggjabrekkur og þar er víða gott útsýni af brúnunum. Ytri-Eggjum er fylgt áfram með Selfjall á vinstri hönd og Breiðafjall á þá hægri. Við Selfjall sveigir leiðin til hægri (til austurs) inn Göngudal og síðan þvert yfir dalbotninn og áfram til austurs og norðausturs eftir grýttri slóð á norðurbrún dalsins. Sunnanvert í Fellum eykst brattinn og eftir um 4,4 km hlaup er komið inn á bílveginn upp í skarðið inn af Hraunadal. Eftir það er veginum fylgt alla leið.

Siglufjarðarmegin í skarðinu „er forbrekki mikið“ eins og það er orðað í Þjóðsögum Jóns Árnasonar, (JÁ I, s. 569). Leiðin liggur fyrst suður með Skarðshnjúki og suður undir Afglapaskarð, en þar er tekin kröpp vinstri beygja niður Skarðsdal og hlaupið norðurundir Þvergil. Þar eru um 8,5 km að baki. Þaðan er svo hlaupið meðfram skíðasvæði Siglfirðinga, niður sneiðinga um svonefnda Grashóla, framhjá eyðibýlinu Skarðsdal og skóginum við Skarðdalskot sem sagður er vera nyrsti skógur á Íslandi. Endaspretturinn liggur framhjá Hóli og hlaupið endar svo þegar komið er á Siglufjarðarveg (þjóðveg 76) í fjarðarbotninum.

Ferðasagan:  

Verður skráð að hlaupi loknu

Nesti og annar búnaður:

Verður skráð að hlaupi loknu

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu

Helstu heimildir:

  • Björn Þór Ólafsson, Hjalti Þórðarson o.fl. (2007): Gönguleiðir á Tröllaskaga II. Fljót – Siglufjörður – Ólafsfjörður – Svarfaðardalur. Háskólinn á Hólum.
  • Gils Guðmundsson (1982): Öldin sem leið – Minnisverð tíðindi 1861-1900. Iðunn, Reykjavík.
  • Jón Árnason: Þjóðsögur (Athuga betur).
  • Jón Helgason (1985): Öldin átjánda – Minnisverð tíðindi 1701-1760. Iðunn, Reykjavík.
  • Páll Sigurðsson (2016): Skagafjörður austan Vatna. Frá Hjaltadal að Úlfsdölum. Árbók Ferðafélags Íslands 2016. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.
  • P. Ragnar Jónasson, Björn Þór Ólafsson, Hjörtur E. Þórarinsson, Bjarni E. Guðleifsson (1990): Fjalllendi Eyjafjarðar að vestanverðu – frá Almenningsnöf að Öxnadalsheiði. Árbók Ferðafélags Íslands 1990. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.

Færðu inn athugasemd

Skráðu umbeðnar upplýsingar að neðan eða smelltu á smámynd til að skrá þig inn:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Breyta )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Breyta )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Breyta )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Breyta )

Tengist við %s