Sölvamannagötur

Staðsetning: Frá Markhöfða í Hrútafirði að Sólheimum í Laxárdal
Hnattstaða:
Upphaf:     0,0 km, N65°09,01' - V21°05,52' (VII)
Kvíslar:    9,0 km, N65°12,14' - V21°14,20
Lok:       16,0 km, N65°13,11' - V21°22,11' (VII)
Hæð y. sjó: (Verður skráð í ferðalok). Væntanlega hæst um 200 m y.s.  
Vegalengd: Um 16 km
Tími: (Verður skráður í ferðalok)
Meðalhraði: (Verður skráður í ferðalok)
Dags.: Óákveðið
Hlaupafélagar: Vonandi sem flestir

Fróðleikur um leiðina:

Norðanmenn fóru Sölvamannagötu fyrr á tímum á leið á sölvafjörur í Gilsfirði, en þar var nóg til af þessum rauðþörungum. Auðvitað endaði leið sölvamanna ekki á Sólheimum, heldur var haldið áfram niður Laxárdal að Sámsstöðum og síðan um svonefndar Hálsagötur að Ljárskógaseli og þaðan áfram að Glerárskógum í Hvammssveit. Ekki er ólíklegt að þaðan hafi leiðin legið norður Sælingsdalsheiði, norður í Hvammsdal inn af Saurbænum.

Hlaupaleiðin um Sölvamannagötur hefst rétt norðan við Markhöfða, sem er nýbýli í landi Fjarðarhorns í Hrútafirði, skammt norðan við Staðarskála. Leiðin liggur í vestnorðvestur um Freyjusund, rétt sunnan við Djúputjörn og yfir Austurkvísl og Vesturkvísl sem sameinaðar mynda Laxá í Hrútafirði. Á vesturbakka Vesturkvíslar er eyðibýlið Kvíslar, sem líka hefur verið nefnt Kvíslasel. Það var byggt sem nýbýli úr landi Kjörseyrar, að öllum líkindum árið 1855, og fór aftur í eyði 1937. Að Kvíslum eru um 9 km frá upphafsstaðnum. U.þ.b. 3-4 km síðar er komið inn á veginn yfir Laxárdalsheiði (veg. nr. 59), norðan við Sólheimabungu og sunnan við Laxárvatn. Síðustu fjóra kílómetrana eða svo er veginum fylgt til vesturs og síðan heim að Sólheimum þar sem hlaupið endar.

Sölvamannagötur eru fáfarnar nú til dags, en fyrr á öldum áttu menn þar leið um í fleiri erindagjörðum en til þess eins að tína söl í Gilsfirði. Þarna á Gunnar á Hlíðarenda t.d. að hafa farið á sínum tíma til að hitta Hrút á Hrútsstöðum, dulbúinn sem Kaupa-Héðinn og vel nestaður með handrit frá Njáli. Eitthvað koma Sölvamannagötur líka við sögu í Sturlungu – og í Öldinni okkar er sagt frá ferðalagi Einars Þorleifssonar hirðstjóra þarna á vesturleið í nóvember 1452 með tólf manna fylgdarliði á hestum. Hópurinn hreppti vonskuveður og sneri aftur til Hrútafjarðar. Urðu sumir úti en aðrir komust niður til byggða sumir þó örendir og frosnir við hnakkana. Einar komst lifandi að Stað í Hrútafirði illa kalinn, „þar sem hann ‘leysti sundur í liðunum’ og dó svo“. (ÓG, bls. 93). Þessi síðasta ferð Einars Þorleifssonar kemur við sögu í skáldsögu Sigríðar Hagalín Björnsdóttur, Vegur allrar veraldar.

Ferðasagan:  

Verður skráð að hlaupi loknu.

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu

Helstu heimildir:

  • Guðrún S. Magnúsdóttir (1977): Kvíslasel. Örnefnaskrá. Skráð með aðstoð Jóns Kristjánssonar frá Kjörseyri. Örnefnastofnun. https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/17820/pdf. —- SKOÐA BETUR —-
  • Helgi M. Arngrímsson (2007): Vestfirðir og Dalir 7 – Útivera. Göngu- og reiðleiðakort. Ferðamálasamtök Vestfjarða..
  • Jón Guðnason (1955): Strandamenn. Æviskrár 1703-1953. Jón Guðnason, Reykjavík 1955.
  • Óskar Guðmundsson (2000): Öldin fimmtánda. Minnisverð tíðindi 1401-1500. Iðunn, Reykjavík, 2000.
  • Sigríður Hagalín Björnsdóttir (2025): Vegur allrar veraldar. Benedikt, Reykjavík, 2025.