Heiðarskarð

Staðsetning: Frá Reiðhjallavirkjun í Bolungarvík til Hnífsdals
Hnattstaða: 
Upphaf:        0,00 km, N66°06,65' - V23°16,19'
Virkjunarlón:  3,40 km, N66°05,93' - V23°15,97'
Heiðarskarð:   4,40 km, N66°05,65' - V23°15,17'
Hnífsdalsá:    6,50 km, N66°05,71' - V23°12,60'
Lok:          11,71 km, N66°06,54' - V23°07,10'
Hæð y. sjó: xx m við upphaf, 501 m hæst, xx m við lok
Samanlögð hækkun: 553 m
Vegalengd: 11,71 km
Tími: 2:48:09 klst.
Meðalhraði: 4,18 km/klst (14:22 mín/km)
Dags.: Laugardag 18. júlí 2026 kl. 10:01
Hlaupafélagar: 
Birgitta Stefánsdóttir
Hilmar Hilmarsson
Salome Hallfreðsdóttir

Fróðleikur um leiðina:

Heiðarskarð er gömul leið yfir Hnífsdalsheiði milli Bolungarvíkur og Hnífsdals. Þarna yfir gat verið hentugt að fara áður en vegurinn um Óshlíð var opnaður árið 1949, enda var þetta þá eina hestfæra leiðin þarna á milli. Leiðin var þó sögð „erfið og sjaldan farin“ (ÁÓ, bls. 291). Nú til dags er þetta vinsæl gönguleið. Fjallvegahlaupið um skarðið hefst við stöðvarhús Reiðhjallavirkjunar, tæpum 5 km innan við þjóðveginn innst í Bolungarvík. Frá stöðvarhúsinu liggur leiðin til suðurs, eftir vegarslóða inn Syðridal, á milli Tröllár til hægri og Fossár til vinstri. Reyndar er Fossá vatnslítil vegna stíflu ofar í ánni. Stysta leiðin upp í Heiðarskarð liggur upp dalkvosina sem Fossá kemur úr, en sú leið er nánast ófær vegna tveggja hjalla sem þvera dalkvosina, þ.e.a.s. Lægri-Reiðhjalla og Hærri-Reiðhjalla.

Eftir u.þ.b. 1,6 km hlaup er tekin kröpp vinstri beygja og hlaupið frá bakka Tröllár í u.þ.b. 150 m löngum sneiðingi upp á Lægri-Reiðhjalla. Hægt væri að hlaupa áfram út eftir hjallanum og fara svo upp á hærri hjallann rétt við Fossá, upp svonefnt Klif. Það þykir hins vegar hið mesta klungur. Þess vegna er beygt til hægri uppi á lægri hjallanum og krækt suður fyrir hærri hjallann. Þar er uppgangan mun viðráðanlegri. Leiðin af lægri hjallanum þarna upp er ekki nema u.þ.b. 650 m.

Þegar komið er suður fyrir Hærri-Reiðhjalla er tekin kröpp vinstri beygja og hlaupið eftir endilöngum hjallanum til austnorðausturs. Hjallinn er um 1 km að lengd og yst á honum eru stíflumannvirki Reiðhjallavirkjunar. Þangað eru sem sagt u.þ.b. 3,4 km frá stöðvarhúsinu. Virkjunin á sér langa sögu, því að líklega voru hugmyndir um byggingu hennar komnar fram árið 1919. Hafist var handa við að byggja stífluna sumarið 1929 og stóð Hólshreppur fyrir því verki. Flytja þurfti allt steypuefni í stífluna neðan frá sjó, fyrst með bíl, svo með pramma á Syðradalsvatni og loks á hestum upp á hjallann. Þá var krækt fyrir suðurendann, rétt eins og gert er í fjallvegahlaupinu, en lausir hestar síðan reknir til baka niður Klifið. Í þetta verk voru aðeins notaðir hraustustu hestar.

Stuttu eftir að framkvæmdir hófust á Hærri-Reiðhjalla skall á heimskreppa og í þeim umbrotum gekk framkvæmdaféð til þurrðar. Þráðurinn var ekki tekinn upp að nýju fyrr en rafvæðingaráætlun ríkistjórnar Ólafs Thors gekk í gildi 1956. Í mars 1958 var virkjunin svo loks tekin í notkun. Upphaflega var hún nefnd Fossárvirkjun, en Reiðhjallavirkjunarnafnið kom seinna. Upphaflega var uppsett afl 400 kW en telst nú 520 kW eftir gagngerar endurbætur sem gerðar voru á árunum 1989-1991.

Frá virkjunarlóninu sést vel upp í Heiðarskarð, enda er vegalengdin þangað upp ekki nema um 1 km. Þegar komið er upp í skarðið er hægt að velja um tvær leiðir. Sú leið sem hér verður fyrir valinu heldur áfram beint í austur niður í Hnífsdal, en þarna væri líka hægt að taka hægri beygju og hlaupa til suðurs upp í Þjófaskarð (600 m) og áfram niður á Seljalandsdal inn af Skutulsfirði þar til komið er á skíðasvæði Ísfirðinga. Af bók Jóns Kalmans Stefánssonar, Himnaríki og helvíti, má ráða að þá leið hafi „strákurinn“ gengið í snjókomu og skafrenningi á leið sinni úr verinu, tveimur sólarhringum eða þrjátíu árum eftir að hann fór í verið, með lífshættulega bók á bakinu, „yfirgefinn af öllum nema Guði og Guð er ekki til“ (JKS, bls. 102).

Úr Heiðarskarði liggur hlaupaleiðin niður í Hnífsdal „eftir grösugri hlíð á gömlum og ógreinilegum vegslóða“ vinstra megin við Hnífsdalsá til að byrja með, en svo yfir ána rétt fyrir neðan vatnsveitustíflu í ánni, innarlega í dalnum. Mesta lækkunin er tekin á þessum fyrsta kafla. Þegar komið er yfir ána tekur við greinilegur vegur (Dalvegur) niður allan dalinn. Um miðjan dal er hlaupið framhjá eyðibýlinu Fremri-Hnífsdal – og þaðan eru ekki nema u.þ.b. 2,5 km til sjávar þar sem hlaupið endar á aðalgötunni sem liggur í gegnum Hnífsdalsþorpið.

Fyrr á árum þótti Hnífsdalur henta vel til búskapar, enda dalurinn grösugur og gott aðgengi að slægjum og beitilandi. Þar að auki var stutt í fengsæl fiskimið, en þetta tvennt fór óvíða saman. Um 1870 var búið á a.m.k. fimm bæjum í dalnum, en á næstu áratugum þar á eftir fjaraði undan búskapnum samfara því að þéttbýli byggðist upp niður við sjóinn. Nú búa rúmlega 200 manns í þorpinu skv. tölum Hagstofunnar (212 1. janúar 2026). Hnífsdalur varð hluti af Ísafjarðarkaupstað (nú Ísafjarðarbæ) árið 1971.

Ferðasagan:  

Verður skráð að hlaupi loknu

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu

Helstu heimildir: