Fagranesskarð

Staðsetning: frá Hlíð í Þistilfirði að Fagranesi við Bakkaflóa
Hnattstaða: 
Upphaf:          0,00 km ( 30 m), N66°15,34' - V15°06,01'
Þrílækir:                (160 m), N66°14,32' - V15°01,62'
Varp:                    (236 m), N66°13,63' - V15°00,15'
Lok:            11,00 km ( 30 m), N66°12,08' - V14°56,10'
Hæð y. sjó: 30 m við upphaf, 236 m hæst, 30 m við lok
Samanlögð hækkun: xxx m
Vegalengd: 11 km
Tími: x:xx:xx klst.
Meðalhraði: x,xx km/klst (x:xx mín/km)
Dags.: Væntanlega í júlí 2026
Hlaupafélagar: Vonandi sem flestir

Fróðleikur um leiðina (DRÖG):

Hlaupið hefst við bæinn Hlíð á Langanesi, u.þ.b. 15 km utan við Þórshöfn. Leiðin liggur til austsuðausturs beint upp hlíðina fyrir ofan bæinn og upp á Hlíðarfjall (233 m). Eftir það fer leiðin lítið eitt lækkandi og þar er sömu stefnu haldið í Fagranesskarð og síðan um Buga. Rétt þar hjá eru upptök Þrílækja í u.þ.b. 160 m hæð á vinstri hönd, en þeir renna niður í Eiðisvík. Leiðin fer svo hækkandi á ný, en hvergi er brattinn mikill. Sveigt er örlítið til hægri og hlaupið áfram til suðausturs upp í svonefnt Varp (236 m), sem er í rauninni skarð á milli Naustanna til vinstri (382 m) og Kistufjalls til hægri (463 m). Þar sameinast leiðin annarri hlaupaleið sem liggur upp frá Eiðisvatni. Frá Varpi liggur leiðin niður Bröttubrekku, sem er reyndar ekki sérlega brött. Svo er hlaupið áfram um Brekkuflóa og krækt norður fyrir enda Bæjarfjalls, eða Fagranesfjalls eins og það var kallað af öðrum en heimamönnum. Fjallsendinn nefnist Fjallshali og þar er tekin kröpp hægri beygja og síðasti spölurinn hlaupinn suður með fjallinu. Við svonefnt Leiti sést fyrst til bæjar, en frá fjallsendanum eru rúmlega 1,5 km að eyðibýlinu Fagranesi, þar sem hlaupið endar.

Hlíð er ysti bærinn á Langanesi með fasta búsetu. Þar er talsvert æðarvarp í hólmum úti á vötnum og sömuleiðis allgóð veiði, a.m.k. í Hlíðarvatni. Í Hlíð bjó síðast skáldbóndinn Páll Jónasson (1947-2026), en hann var fæddur þar og uppalinn. Páll gaf út a.m.k. fjórar vísnabækur með limrum og gátum, þá síðustu (140 vísnagátur) árið 2020. Þar kemur fram á bókarkápu að Páll hafi verið kúabóndi í Hlíð í 20 ár, en byggi nú „aðallega við æðarkollur og orð“.

Fagranes var einn af fyrstu bæjunum á Langanesi sem fóru í eyði, en þar hefur ekki verið búið síðan 1939. Þar var þó tvíbýli á sínum tíma, enda þótti jörðin hentug fyrir sauðfjárbúskap. Stundum bjuggu meira að segja tvær fjölskyldur á hvorum bæ – og samtals voru þar 25-30 manns til heimilis á fyrsta fjórðungi 20. aldar. Bæirnir voru hins vegar frekar einangraðir, samgöngur erfiðar og ágangur sjávar mikill. Í sóknarlýsingu frá 1840 kemur m.a. fram „að rétt verði teymdur laus hestur milli bæjar og sjávar“, (HG, bls. 175) og sjálfsagt hefur brotnað talsvert úr sjávarbakkanum síðan þá.

Í túninu á Fagranesi sjást tvennar tóftir, Efribær og Neðribær. Norðan við neðri bæinn er Huldusteinn, þar sem huldufólk er væntanlega enn á ferli, lítið truflað af erli nútímans. Staðsetning tóftanna er reyndar dálítið mikilvæg, því að framundan bæjunum var hákarlamið þar sem bæina bara saman. Niðurundir sjávarbakkanum neðan við bæina er 3-4 álna há þúfa, Krákuþúfa, þar sem ónefnd húsfreyja frá Fagranesi er sögð hvíla.

Ferðasagan:  

Verður skráð að hlaupi loknu.

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu.

Helstu heimildir: