Ketuvegur

Staðsetning: Frá Steinnýjarstöðum að Ketu á Skaga
Hnattstaða: 
Upphaf:                0,00 km, N65°54,37' - V20°16,64'
Langavatn:             5,25 km, N65°56,60' - V20°13,90'
Tjörn á Langanesflóa:  6,80 km, N65°57,04' - V20°12,38'
Suðurendi Skálavatns: 14,45 km, N66°00,34' - V20°06,53'
Skálavatn (vegur):    15,60 km, N66°00,80' - V20°06,09'
Lok:                  22,40 km, N66°03,02' - V20°01,37'
Hæð y. sjó: x m við upphaf, 200 m hæst => Hækkun xxx m
Vegalengd: Áætluð um 22,6 km
Tími: x:xx:xx klst.
Meðalhraði: x,xx km/klst (xx:xx mín/km)
Dags.: Upphaflega áformað 6. júní 2025. Frestað vegna veðurs. 
Hlaupafélagar: Vonandi sem flestir

Fróðleikur um leiðina:

Fjallvegahlaupið um Ketuveg hefst við bæinn Steinnýjarstaði, u.þ.b. 10 km norðan við Skagaströnd. Þaðan er hlaupið eftir sæmilegum jeppavegi til norðausturs, framhjá eyðibýlinu Fjalli með norðurenda Skagastrandarfjalla (Fjallsöxl (609 m)) á hægri hönd. Eftir rúmlega 5 km hlaup er komið að vesturenda Langavatns. Þar er hlaupið áfram í fjöruborðinu með vatnið á hægri hönd og Moldás til vinstri – og vaðið yfir Langavatnsá þar sem hún fellur úr vatninu. Við ána eru u.þ.b. 6,15 km að baki frá Steinnýjarstöðum. Handan við ána tekur Langavatnsflói við og enn er hlaupið meðfram vatninu þar til komið er að tveimur tjörnum rétt norðan við vatnið. Þar er beygt til vinstri (til norðurs) og farið eftir lágu holti til að forðast keldur. Áfram er svo haldið upp í Háaleiti rétt vestan við Háaleitistjörn. Þarna eru götur óljósar en stefnan áfram svipuð, þ.e. í norðaustur, og hlaupið í norðvesturjaðri Ketubruna áleiðis að Skálavatni. Af Árbók Ferðafélagsins má reyndar ráða að áður fyrr hafi leiðin legið yfir Ketubruna en ekki meðfram honum, en Ketubruni er grýttur og leiðin þar yfir seinfarin nema kunnugum.

Heimildum ber ekki saman um hvort betra sé að fara norðan við Skálavatn eða sunnan við það. Á gönguleiðakorti er þó syðri leiðin sýnd. Vestan við vatnið er svonefnd Falskabrekka eða Álagabrekka. Þar lenti Árni Magnússon, bóndi á Syðra-Mallandi, í hremmingum sumarið 1909 þegar Skálavatnsskrímslið var næstum búið að draga hann út í vatnið. Sagt er að skrímsli hafi leynst í fleiri vötnum á þessu svæði – og auk þess var talsvert um draugagang. Ekki er vitað hversu vel skrímslin og draugarnir hafa plumað sig í nútímanum.

Í Skálavatni er silungur sagður vera feitur og rauður á kvið. Vatnið er gott veiðivatn, nema fyrir bóndann á Ketu. Ketubóndi getur nefnilega aldrei veitt á stöng í vatninu án þess að verða fyrir skaða.

Veiðikofi stendur við norðausturenda Skálavatns – og skammt þar frá er Ketillákshaugur. Þar uppi kvað vera einstaklega gott útsýni yfir Skagaheiði. Frá Skálavatni liggur torfær vegarslóði alla leið á leiðarenda við bæinn Ketu á Skaga þar sem hlaupið endar. Þessi vegur liggur fyrst niður með Skálavatnslæk að Selvatni og svo áfram norðan við Krubbu, yfir Slarksund og rétt norðan við Urðarselstjörn. Þaðan er stutt til byggða.

Allur norðurhluti Skagans nefnist Skagaheiði, alla vega frá Skagastrandarfjöllum og norður úr. Hlaupaleiðin liggur því í raun nánast öll um þessa heiði, nema kannski fyrstu kílómetrarnir frá Steinnýjarstöðum að Langavatni. Í bæklingi um veiðivötn á þessu svæði er heiðinni lýst svo að hún sé „stórkostlegt land sem fáir þekkja, þar er töfrandi fegurð og heillandi möguleikar til útivistar“. Í umræddum bæklingi er getið um hvorki fleiri né færri en 40 veiðivötn á þessu svæði og af umfjölluninni má ráða að þarna séu yfirleitt fáir á ferli, þrátt fyrir að svæðið sé fremur aðgengilegt og heiðin öll láglend.

Á Skagaheiði er mikið vetrarríki og fyrr á árum enduðu þar margir lífdaga sína, „barðir og örmagna af hreggviðrum, oft rammvilltir“ (Árbók FÍ, bls. 39). Veiði hefur lengi verið stunduð í vötnunum á Skagaheiði, jafnvel niður um ís á vetrum. Það hefur væntanlega verið kuldaleg iðja eins og eftirfarandi vísa eftir ókunnan höfund ber með sér:

Heldur vil ég heima í rúmi hátta mínu
en kúra hér við kalda veiði
klökugri á Skagaheiði. (Árbók FÍ, bls. 39).

Algengt var að bændur við sjávarsíðuna á Skaga hefðu í seli á Skagaheiði, enda sumarbeit þar góð. Sumum bæjum tilheyrðu jafnvel nokkur sel. Sum þessara sela voru í byggð um tíma á 19. öld en svo er að sjá að sjaldan hafi slík búseta staðið lengi. Graslendi á heiðinni var einnig nýtt til sláttar, en erfitt mun hafa verið að koma útheyinu til byggða. Þarna var aðallega um ræða hringabrok, en einnig starir o.fl. sem vex vel á heiðinni. Sauðfé og hrossum var einnig beitt þarna á vetrum, alla vega fram á miðja 20. öld. Þá var fjallagrasatekja einnig talin til hlunninda á aðliggjandi jörðum.

Ketuvegur er ein nokkurra leiða, og líklega ein sú fjölfarnasta, sem fólk fór gangandi eða ríðandi fyrr á árum ef það átti erindi milli Húnaflóa og ystu byggða vestan Skagafjarðar. Fram til ársins 1875 var Höfðakaupstaður (nú Skagaströnd) helsti og jafnvel eini verslunarstaður íbúa á Skaga, þ.e. fram til þess tíma þegar verslun hófst á Sauðárkróki. Erindi milli byggða geta þó snúist um fleira en verslun. Þannig segir sagan að í upphafi 20. aldar hafi „ungir og vaskir menn frá Fjalli og bæjunum þar nærlendis“ gjarnan farið í messu í Ketukirkju, ekki endilega af trúrækni (enda sjálfsagt nóg til af kirkjum Húnaflóamegin) heldur til að horfa á stúlkur af bæjunum Skagafjarðarmegin sem alltaf var von til að mættu í kirkjuna á sunnudögum. Síðan þá hefur bæði fólki og messum á þessu svæði fækkað, þannig að líklega eru þessar útsýnisferðir löngu aflagðar. Sama gildir líklega um fjárrekstra, en bæði húnvetnskt og skagfirskt sauðfé gekk á heiðinni og var réttað á haustin beggja vegna.

Hver sem erindin yfir Skagaheiði voru þóttu leiðirnar þar yfir seinfarnar, enda lítið um troðnar götur en þess meira um grýtt holt, móa og votlendi. Fræðilega séð er nánast hægt að fara þarna yfir hvar sem er, enda hvorki stórfljót né þverhnípi til trafala. Hins vegar þarf alls staðar að þræða á milli tjarna og mýrarflóa. Þarna er víða lítið um kennileiti og þar við bætast svo viðsjárverð veður, algeng þoka með tilheyrandi villuhættu, draugar og skrímsli. Í bók Sigurjóns Björnssonar um þetta svæði kemur fram að þarna fari enginn um „nema í fylgd gagnkunnugra manna“.

Ferðasagan:  

Verður skráð að hlaupi loknu

Nesti og annar búnaður:

Verður skráð að hlaupi loknu

Lokaorð:

Verða skráð að hlaupi loknu

Helstu heimildir:

  • Ferðafélag Skagfirðinga o.fl. (2001): Gönguleiðir í Austur-Húnavatnssýslu og Skagafirði. Skagi milli Húnaflóa og Skagafjarðar. Gönguleiðir á Norðurlandi vestra I. Hringur – Atvinnuþróunarfélag Skagafjarðar og Ferða- og markaðsmiðstöð Austur-Húnavatnssýslu.
  • Páll Sigurðsson (2012): Skagafjörður vestan Vatna. Frá Skagatá að Jökli. Árbók Ferðafélags Íslands, Reykjavík.
  • Sigurður Sigurðarson (ritstj.) (2012): Veiði á Skagaheiði. Róbert Freyr Gunnarsson, Skagaströnd 2012. https://www.skagastrond.is/static/files/gamli/veidi_skaga.pdf.
  • Sigurjón Björnsson (2005): Skaginn og Skagaheiði. Skrudda, Reykjavík.