Stöðvarskarð

Staðsetning: Frá Melrakkaeyri í Fáskrúðsfirði að Óseyri í Stöðvarfirði
Hnattstaða:
Upphaf:        0,00 km ( 11 m), N64°54,40' - V13°58,31'
Stöðvarskarð:  4,40 km (634 m), N64°52,73' - V13°58,49'
Stöð:         10,00 km ( 26 m), N64°50,57' - V13°57,51'
Lok:          10,56 km ( 16 m), N64°50,47' - V13°57,01'
Hæð y. sjó: 11 m við upphaf, 634 m hæst, 16 m við lok
Samanlögð hækkun: 625 m  
Vegalengd: 10,56 km
Tími: 2:24:24 klst.
Meðalhraði: 4,39 km/klst (13:40 mín/km)
Dags.: Þriðjudag 15. júlí 2025, kl. 10:22
Hlaupafélagar: 
Hilmar Hilmarsson
Salome Hallfreðsdóttir
Sara Kristjánsdóttir

Fróðleikur um leiðina:

Um Stöðvarskarð liggur stikuð hlaupaleið milli Fáskrúðsfjarðar og Stöðvarfjarðar. Leiðin er sögð nokkuð erfið, en þó auðveld á austfirskan mælikvarða. Þarna var stundum farið á milli byggða fyrr á árum, en leiðin þótti seinfarin með hesta. Símalína var lögð yfir skarðið 1914 og þar með komst Stöðvarfjörður í símasamband.

Fjallvegahlaupið yfir Stövarskarð hefst við sjónvarpsendurvarpsstöð á Melrakkaeyri á Sævarendaströnd sunnan Fáskrúðsfjarðar, u.þ.b. 5 km utan við fjarðarbotninn. Rétt þar hjá var grasbýlið Merki, sem Þorvaldur Thoroddsen sagði að væri fátæklegt kot en „þó nóg til af frönsku kognaki“. Merki fór í eyði um 1900.

Hlaupið er eftir línuvegi upp með Melrakkalæk að vestanverðu (með lækinn á vinstri hönd), nokkurn veginn beint til suðurs og beint upp brattann. Eftir u.þ.b. 3 km er komið upp í Stöðvarskarðsbotna. Þar er sveigt lítið eitt til vinstri upp í hlíðar líparítfjallsins Gráfells (721 m) og svo lítið eitt til hægri upp í sjálft skarðið. Línuveginum er svo fylgt áfram niður úr skarðinu að sunnanverðu, en þar hverfur vegurinn um stund. Niður af skarðinu eru nokkrir áberandi stórir steinar sem nefnast Einbúi (eða Einbúar), en leiðin liggur nokkru vestar. Nokkru neðar má sjá stóran steinboga lengra til vesturs utan í Álftafelli (809 m), sem er þó ekki heldur alveg við hlaupaleiðina.

Neðan við Einbúa er komið aftur á línuveginn, sem liggur síðan til suðausturs niður Jafnadal sem dregur nafn af jöfnunum sem þar vaxa. Leiðin liggur niður með Þverá að austanverðu (með ána á hægri hönd), alla leið niður að Stöð, sem var kirkjustaður til ársins 1925. Líklega var kirkja í Stöð frá öndverðu – og Stöðvarprests er getið í Vilchinsmáldaga frá 1397. Á 19. öld þótti Stöð vera tekjurýrasta brauð í Múlaþingi. Reyndar hafði jörðin ýmsa kosti sem bújörð, var landstór en „snjófergja“ oft mikil og vetrarbeit bara áreiðanleg „þá til jarðar nær“ eins og það var orðað í brauðmati 1854. Tún var „löngum rýrt og undir ágangi hlaupa og aurburðar“. (HG, bls. 234) Síðasti presturinn í Stöð var Guttormur Vigfússon, sem var bæði „siðavandur og hófsamur í öllum hlutum“. (ÁH, bls. 272).

Frá Stöð er um 600 m skokk niður á aðalveginn við bæinn Óseyri (áður Flautagerði), innst í Stöðvarfirði, þar sem hlaupið endar. Óseyri var upphaflega hjáleiga frá Stöð – og þaðan eru um 3,5 km út að Stöðvarfjarðarþorpinu. 

Ferðasagan:  

Við skokkuðum fjögur saman yfir Stöðvarskarð í einmuna veðurblíðu um miðjan júlí – og héldum svo áleiðis suður yfir Gunnarsskarð seinna sama dag. Ferðasöguna má að mestu leyti lesa úr myndum og myndatextum í þar til gerðu myndasafni á Facebooksíðu Fjallvegahlaupaverkefnisins.

Lokaorð:

Stöðvarskarð er stutt, aðgengileg og auðrötuð fjallvegahlaupaleið við flestra hæfi, en að vísu frekar brött efst uppi. Hægt er að fylgja greinilegum línuvegi nánast alla leið og ef vel viðrar er náttúran þarna svo fögur að stundum getur maður ekkert sagt, bara horft. Við þær aðstæður hefur enginn tíma til að flýta sér.

Helstu heimildir: