Sandvíkurskarð

Staðsetning: Frá Viðfjarðarbænum að neyðarskýlinu í Sandvík
Hnattstaða: 
Upphaf:         0,00 km (  4 m), N65°05,14' - V13°38,80'
Stuðlar:        4,08 km ( 40 m), N65°06,41' - V13°35,75'
Sandvíkurskarð: 6,48 km (530 m), N65°05,92' - V13°34,43'
Lok:            9,45 km ( 43 m), N65°05,35' - V13°33,27'
Hæð y. sjó: 4 m við upphaf, 531 m hæst, 43 m við lok
Samanlögð hækkun: 550 m
Vegalengd: 9,45 km
Tími: 2:39:40 klst
Meðalhraði: 3,55 km/klst (16:54 mín/km)
Dags.: Miðvikudag 7. júlí 2021, kl. 12:44 
Hlaupafélagar: 
Arnór Freyr Ingunnarson
Birkir Þór Stefánsson
Salome Hallfreðsdóttir
Sóley Birna Hjördísardóttir

Fróðleikur um leiðina:

Fjallvegahlaupið yfir Sandvíkurskarð, eins og það er kynnt hér, hefst við Viðfjarðarbæinn. Eftir örstutt skokk niður grundirnar utan við bæinn liggur leiðin yfir Viðfjarðará á traustri en mjúkri hengibrú. Yfir hana er e.t.v. hægt að hlaupa, en bara ef manni tekst að láta brúna sveiflast í takti við skrefin. Skammt hinum megin við brúna er lítið virkjunarhús, þar sem framleitt er rafmagn til heimilisnota þann tíma sem fólk dvelst í Viðfirði. Þaðan liggur svo leiðin eftir greiðfærum en grófum vegarslóða út undir eyðibýlið Stuðla innarlega á Barðsnesi, u.þ.b. 4 km frá Viðfjarðarbænum. Í heimatúninu er upplýsingaskilti sem vísar veginn upp í Sandvíkurskarð og þaðan er hlaupið sem leið liggur til fjalls, upp gamla hestagötu með stefnu í suðaustur.

Leiðin frá Stuðlum upp í Sandvíkurskarð er u.þ.b. 2,4 km, aflíðandi lengst af en býsna brött og grýtt síðasta spölinn. Á víð og dreif liggja heilu björgin sem hrunið hafa úr fjallgarðinum í gegnum aldirnar – og tilsýndar er uppgangan ekki árennileg. En þegar að er komið leynist þarna greinileg gata á milli bjarganna. Stikur vísa líka veginn.

Sjálft skarðið er í rúmlega 500 m hæð yfir sjó, innrammað af klettaveggjum, og þar uppi er mjög víðsýnt þegar skyggni er á annað borð gott. Úr skarðinu er fyrst tekinn svolítill krókur til suðurs til að krækja fyrir mesta brattann. Þar er fyrst komið niður á gróinn hjalla, en síðan liggur leiðin í svolitlum sneiðingum niður brekkurnar, alla leið að neyðarskýlinu í Sandvík þar sem hlaupið endar. Niðurleiðin er álíka löng og uppleiðin, nokkuð brött en greiðfær.

Sandvík var lengi austasta mannabyggð á Íslandi og vafalítið „með afkróuðustu byggðarlögum. Brattir og torfærir fjallgarðar umlykja víkina, skörð grunn og liggja hátt, býsna löng sjóleið á báða bóga um opið haf fyrir hamraströndum og lendingar í víkinni slæmar“. (ÁH, bls. 69). Sandvíkurskarð var á sínum tíma aðalleiðin frá Viðfirði til Sandvíkur, en önnur leið var um Nónskarð innar í fjallgarðinum. Báðar voru þessar leiðir erfiðar fyrir hesta. Leiðirnar upp úr víkinni hinum megin, suður til Vöðlavíkur, eru enn brattari og taldar ófærar hestum.

Byggð var í Sandvík allt frá því á landnámsöld, enda voru landnámsmenn „hneigðari til búsetu á afviknum stöðum en nútímafólk“. (ÁH, bls. 70). Þrátt fyrir einangrunina var enn búið á fimm bæjum í víkinni fram á 20. öld, en bæjarnöfnin (Sandvíkurhundruð, Sandvíkurpartur, Sandvíkursel og Sandvíkurstekkur) bera þess merki að allt hafi þetta verið einhvers konar útbæir frá höfuðbólinu Sandvík. Engin þinglýst mörk voru á milli bæja en landið nýtt í sameiningu í samræmi við hefðir. Í Sandvík er mjög gott beitiland, en „[f]járhættur eru miklar vegna svellalaga og grjóthruns“. (ÁH, bls. 69). Lítil verstöð var á Skálum við sunnanverða víkina og þar var gert úr frá því um 1900 og fram til 1933. Þar var austasti dvalarstaður manna á Íslandi. Sandvík fór í eyði 1946.

Nokkrum sögum fer af draugagangi í Sandvík. Þar gekk Sandvíkur–Glæsir um á kjólfötum með pípuhatt, reykti pípu og tók ofan höfuðið í kurteisisskyni þegar hann hitti fólk. Nú eiga fáir leið um víkina, nema göngufólk á sumrin og hreindýraveiðimenn undir haust.

Ferðasagan:  

Fjallvegahlaupið yfir Sandvíkurskarð var annað hlaupið af þremur þennan sama dag, þegar sólin og þokan toguðust á. Við vorum fimm saman allan daginn og nutum hans vel þrátt fyrir pínulitla þreytu þegar leið á. Ferðasagan endurspeglast annars að mestu leyti í myndum og myndatextum í þar til gerðu myndasafni á Facebooksíðu Fjallvegahlaupaverkefnisins.

Lokaorð:

Sandvík er víðlend og grösug, en vandlega afgirt með háum fjallgarði. Þess vegna hefur víkin aldrei verið í vegasambandi við umheiminn og þar hafa stórvirkar vinnuvélar aldrei drepið niður skóflu eða tönn. Nútíminn hélt aldrei innreið sína í Sandvík – og einangrunin gerir það að verkum að maður finnur hvernig hægist á heiminum þegar komið er niður í víkina. Þar er gott að vera fjallvegahlaupari í góðu veðri um sumar. Hlaupaleiðin þangað úr Viðfirði er viðráðanleg, enda stutt þó að hún sé brött. En maður fær ekkert skutl til baka.

Helstu heimildir:  

  • Ármann Halldórsson (ritstj.) (1976): Sveitir og jarðir í Múlaþingi. III. bindi. Búnaðarsamband Austurlands. https://baekur.is/bok/fb0482b8-b968-49c7-a5f5-f0104124c464/3.
  • Ferðafélag Fjarðamanna Austfjörðum (2002): Gönguleiðir á Fjarðaslóðum – austast á Austfjörðum. Gönguleiðir á Austurlandi II. Ferðafélag Fjarðamanna Austfjörðum.
  • Hjörleifur Guttormsson (2005): Austfirðir frá Reyðarfirði til Seyðisfjarðar. Árbók Ferðafélags Íslands 2005. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.

Þakkir: 

  • Kristín Ágústsdóttir á Neskaupstað fyrir upplýsingar um snjóalög o.fl.