Hellisheiði

Staðsetning: Frá Hellisheiðarvirkjun að sundlauginni í Hveragerði
Hnattstaða: 
Upphaf:                 0,00 km (256 m), N64°02,27' – V21°24,15'
Hellisskarðsvegur:      0,60 km (258 m), N64°02,40' – V21°23,59'
Hellisskarð:            2,20 km (386 m), N64°02,10' – V21°22,15'
Undirgöng (1):          4,30 km (349 m), N64°01,12' – V21°21,48'
Útsýnisskífa:          10,60 km (250 m), N64°00,27' – V21°14,48'
Undirgöng (2):         12,20 km (102 m), N64°00,27' – V21°13,32'
Breiðamörk:            14,20 km ( 30 m), N63°59,91' – V21°11,32'
Lok:                   14,94 km ( 40 m), N64°00,12' - V21°10,84'
Hæð y. sjó: 256 m við upphaf, 386 m hæst, 40 m við lok
Samanlögð hækkun: 151 m  
Vegalengd: 14,94 km
Tími: 1:36:00 klst
Meðalhraði: 9,34 km/klst (6:26 mín/km)
Dags.: Laugard. 24. maí 2025, kl. 10:03
Hlaupafélagar: 61

Fróðleikur um leiðina:

Hlaupið hefst við aðalbyggingar Hellisheiðarvirkjunar. Fylgt er malbikuðum vegarslóða upp í Hellisskarð, sem einnig hefur verið nefnt Yxnaskarð eða Öxnaskarð. Þessi vegarslóði er reyndar gamli Hellisheiðarvegurinn, öðru nafni Almenningsvegurinn. Þetta var aðalvegurinn upp á heiðina þar til hestvagnar komu til sögunnar. Þá þótti þetta of bratt og nýr vegur var lagður um Hveradali, nálægt núverandi vegarstæði.

Úr Hellisskarði er hlaupið áfram í stórum boga til suðausturs og suðurs að undirgöngum undir Suðurlandsveg (Þjóðveg nr. 1) nokkru ofan við Hveradali. Þangað eru um 4,3 km frá upphafspunktinum – og er allur sá kafli malbikaður. Eftir að komið er undir veginn er tekin vinstri beygja og hlaupið áfram eftir gömlum malarvegi til austurs meðfram aðalveginum. Eftir u.þ.b. 10 km hlaup er hlaupið yfir Hurðarás og strax eftir það er komið fram á Kambabrún. Þar liggur leiðin fram hjá útsýnisskífu þar sem vel sést yfir Hveragerði – og jafnvel til Vestmannaeyja og lengst austur eftir Suðurlandi þegar bjart er í lofti.

Um 1820 var öll leiðin frá Hellisskarði að Kambabrún merkt rækilega með rúmlega 100 stæðilegum vörðum með 60-80 föðmum á milli. Hönnun þessara mannvirkja tók mið af konunglegri tilskipun um samgöngubætur, þar sem m.a. var ákvæði um að á lengri fjallvegum skyldi alls staðar sjást til tveggja varða í senn í dimmviðri. Líklega fengu þeir sem hlóðu vörðurnar ekkert greitt frá Vegagerðinni, enda var mönnum skylt, samkvæmt tilskipuninni, að vinna kauplaust við vegabætur á hverju vori. En hvert sem kaupið var eru sumar vörðurnar enn greinilegar. Hlaupaleiðin fylgir reyndar ekki vörðunum. Varðaða leiðin liggur áfram til austurs þegar komið er upp úr Hellisskarði, en hlaupaleiðin beygir sem fyrr segir strax til suðausturs og suðurs.

Frá útsýnisskífunni á Kambabrún er hlaupið niður snarbratta gamla Kambaveginn sem liggur í kröppum sneiðingum niður hlíðina. Það var þarna sem langamman í vísunni slapp lifandi og spilaði og söng eftir að kassabíllinn sem hún var farþegi í var oltinn ofan í urð og bílstjórinn var allur. Þennan veg hannaði Sigurður Thoroddsen verkfræðingur að öllum líkindum árið 1893 þegar hann var nýráðinn landsverkfræðingur. Reyndar var vegurinn um Kamba hlaðinn upp fyrr, þ.e. á árunum 1879-1880. Og löngu fyrir þann tíma hafði leiðin legið á svipuðum slóðum. Þessar leiðir voru bara ekki vagnfærar í sinni upprunalegu mynd.

Frá útsýnisskífunni eru um 1,2 km að undirgöngum undir Suðurlandsveg neðst í Kambabrekkunum. Rétt áður en þangað er komið er hlaupið gegnum hlið, tekin kröpp vinstri beygja upp með veginum, síðan kröpp hægri beygja inn í rörið sem liggur undir veginn og svo aftur kröpp hægri beygja niður með veginum hinum megin. Að rörinu eru u.þ.b. 12,2 km frá upphafsstaðnum.

Hveragerðismegin við rörið er enn hlaupið eftir vegarslóða sem leið liggur áleiðis til Hveragerðis. Þegar komið er að fyrstu íbúðarhúsunum í bænum verður slóðinn að götunni Þelamörk, sem áfram er hlaupin að gatnamótum við Breiðumörk (aðalgötuna inn í Hveragerði). Þar er beygt til vinstri (eftir um 14,2 km hlaup) og svo aftur til hægri á Fljótsmörk. Við enda þeirrar götu er beygt til vinstri og endaspretturinn hlaupinn upp að sundlauginni í Laugaskarði. Þar endar hlaupið. 

Hlaupaleiðin í grófum dráttum. (Mynd af Strava).

Ferðasagan:  

Ferðasöguna má að mestu leyti lesa úr myndum og myndatextum í þar til gerðu myndasafni á Facebooksíðu Fjallvegahlaupaverkefnisins.

Lokaorð:

Hellisheiði er einkar hentug, aðgengileg og auðveld fjallvegahlaupaleið með lítilli hækkun en talsvert meiri lækkun. Fyrstu kílómetrarnir eru malbikaðir og minna lítið á gamla fjallvegi, en eftir það tekur grófari vegur við. Leiðin á sér sínar sögur, en skortir mikið af þeim framandleika og dulúð sem einkennir margar afskekktari og fáfarnari leiðir.

Helstu heimildir:

Þakkir:

  • Anna Lea Friðriksdóttir og Dögg Hjaltalín, Bókaútgáfunni Sölku, fyrir ómetanlegan þátt í skipulagningu og framkvæmd