Gunnarsskarð

Staðsetning: Úr botni Stöðvarfjarðar að Ólafsvörðu í Breiðdal
Hnattstaða:
Upphaf:        0,00 km ( 13 m), N64°50,10' - V13°57,45'
Tvígil:        3,65 km ( 62 m), N64°51,09' - V14°00,89'
(Stórilækur:   4,70 km ( 70 m), N64°51,33' - V14°01,73')
Gunnarsskarð:  9,50 km (704 m), N64°51,07' - V14°04,77'
Á niðurleið:  12,85 km (202 m), N64°50,05' - V14°07,19'
Lok:          15,52 km ( 47 m), N64°49,00' - V14°08,62'
Hæð y. sjó: 13 m við upphaf, 704 m hæst, 47 m við lok
Samanlögð hækkun: 844 m
Vegalengd: 15,52 km
Tími: 5:08:54 klst.
Meðalhraði: 3,01 km/klst (19:54 mín/km)
Dags.: Þriðjudag 15. júlí 2025, kl. 13:05
Hlaupafélagar: 
Hilmar Hilmarsson
Salome Hallfreðsdóttir
Sara Kristjánsdóttir

Fróðleikur um leiðina:

Gunnarsskarð er ein fremur fárra mögulegra hlaupaleiða milli Stöðvarfjarðar og Breiðdals. Leiðin fer í u.þ.b. 700 m hæð og er óstikuð, en sögð vel fær hestum.

Hlaupið yfir Gunnarsskarð hefst við golfvöllinn innst í Stöðvarfirði, sunnan við Stöðvará. Fyrsta spölinn er hægt að fylgja greinilegum slóða eða hestagötum inn með ánni en ekki þó alveg á árbakkanum. Slóðans nýtur þó ekki lengi við. Á vinstri hönd eru suðurhlíðar Stöðvardals, mjög skornar af giljum og lækjum. Eitt af tilkomumeiri giljunum er Fossá (eftir um 800 m) og þar fyrir innan eru m.a. Nóngil, Selgil, Innsta-Selgil og Tvígil. Svæðið frá Nóngili inn að Innsta-Selgili nefnist Hvalsnessel. Þar voru einhverjar tóftir, en Stöðvará hefur brotið þær niður að mestu eða öllu leyti. Þarna mun hafa verið selstaða fram yfir 1800 og heimildir eru um að þar hafi verið búið í eitt eða tvö ár um eða fyrir 1840. Að öðru leyti bendir ekkert til að fólk hafi haft búsetu þarna sunnanvert við Stöðvará, enda lítið undirlendi, áin óstöðug og sjálfsagt talsverð skriðu- og snjóflóðahætta.

Við Tvígil eru um 3,7 km að baki. Rétt innan við gilið er komið inn á greinilega slóða sem ruddur hefur verið alla leið neðan úr ánni og langt upp í hlíðina. Freistandi er að fylgja honum, enda leiðin inn með ánni seinfarin í lyngmóum og grjóti. En þessi slóði liggur ekki upp í Gunnarsskarð. Því þarf að halda áfram inn móana enn um sinn, þ.e. þar til komið er nokkuð inn fyrir Stóralæk. þangað eru u.þ.b. 4,7 km frá upphafsstaðnum. Þar er loks beygt til vinstri og stefnan tekin upp í skarðið með Kistufjall (850 m) á vinstri hönd og Gunnarstind (eða bara Gunnar) (1.025 m) til hægri. Leiðin upp í skarðið er seinfarin og brött.

Þegar komið er upp í Gunnarsskarð er haldið svipaðri stefnu (til suðvesturs) áleiðis niður í Breiðdal. Hlaupið er niður með Selá að vestanverðu (með ána á vinstri hönd), en þarna er víða talsvert kjarr og stundum fljótlegast að fylgja árfarveginum. Neðarlega í hlíðinni er konið inn á grófan slóða og honum fylgt framhjá eyðibýlinu Árnastöðum í landi Eydala (í byggð til 1920) og endað við Ólafsvörðu við aðalveginn (Þjóðveg nr. 1) inn Breiðdal. Þaðan eru svo á að giska 8 km til Breiðdalsvíkur.

Til er sú þjóðsaga um nafngift Gunnarsskarðs, að á öldum áður hafi maður að nafni Gunnar verið smali á Árnastöðum og verið í tygjum við stúlku í Hvalnesseli í Stöðvarfirði. „Hún spann band yfir skarðið og þegar hún vildi finna Gunnar þá kippti hún í það og kom hann þá að finna hana. Af því dregur skarðið nafn sitt. Þau giftust og varð það því fyrsta „hjónabandið”“. (HDH, bls. 63). Þjóðsagnaritarinn Sigfús Sigfússon taldi nafnið hins vegar tengjast goðahelgi, sem e.t.v. megi rekja til landnáms Stöðvarfjarðar. Þar nam landnámsmaðurinn Þórhaddur land og einn manna hans á að hafa heitið Gunnar.

Ferðasagan:  

Fjallveghlaupið yfir Gunnarsskarð var seinna hlaupið af tveimur á afskaplega fallegum sólardegi í júlí. Við vorum fjögur saman og sóttist leiðin seint, sérstaklega af því að við tókum þá röngu ákvörðun að fylgja rudda slóðanum upp í hlíðina fyrir innan Tvígil. Þegar við áttuðum okkur loks á því að þessi slóði lægi alls ekki upp í Gunnarsskarð var um tvennt að velja; annað hvort að fara aftur niður að ánni og fylgja réttri leið inn fyrir Stóralæk, eða að brölta inn hlíðina utan í bröttum klettahjöllum þar til tímabært væri að beygja upp í skarðið. Við völdum síðari kostinn, enda búin að safna þónokkrum hæðarmetrum þegar þarna var komið sögu. Við tók u.þ.b. 1,6 km brölt – og stundum klifur – sem tók að vísu ekki nema rúman hálftíma en fer hátt á lista yfir erfiðustu kafla fjallvegahlaupaverkefnisins. En allt fór þetta vel að lokum enda veðrið með okkur í liði. Að öðru leyti má að mestu lesa ferðasöguna úr myndum og myndatextum í þar til gerðu myndasafni á Facebooksíðu verkefnisins.

Lokaorð:

Gunnarsskarð er frekar vandrötuð og býsna erfið fjallvegahlaupaleið. Upphaf leiðarinnar er greinilega merkt með gönguleiðaskilti, en eftir það eru vísbendingar fáar. Leiðin fer í rúmlega 700 m hæð og engin leið upp úr Stöðvarfirði er fljótfarin, sérstaklega ekki ef mann ber af leið. En í góðu veðri er náttúrufegurðin á þessum slóðum miklu meiri en svo að hún rúmist á myndum.

Helstu heimildir:

  • Halldóra Dröfn Hafþórsdóttir (1977): Mannanöfn í stöðfirskum örnefnum. Múlaþing: Byggðasögurit Austurlands, 24. hefti. (Bls. 53-65). https://timarit.is/page/6573425#page/n53/mode/2up.
  • Guðrún S. Magnúsdóttir (1985): Örnefnaskrá: Hvalsnes 1, Stöðvarhreppur, Suður-Múlasýsla. Örnefnastofnun, uppkast, 22. apríl 1985. https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/22153/pdf.
  • Hjörleifur Guttormsson (2002): Austfirðir frá Álftafirði til Fáskrúðsfjarðar. Árbók Ferðafélags Íslands 2002. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.
  • Hjörleifur Guttormsson (2002): Stöðvarfjörður. Lesbók Morgunblaðsins – Menning/Listir, 25. maí 2002. (Bls. 8-9). https://timarit.is/page/3522146?iabr=on#page/n8/mode/2up.
  • Páll Baldursson (umsjón) (2001): Gönguleiðir á Austurlandi IV – Gönguleiðir á Suðurfjörðum Austfjarða. Gönguleiðakort. Gönguleiðir Suðurfjarða. Héraðsprent, Egilsstöðum.