Gönguskarð í Kinnarfjöllum

Staðsetning: Frá Ytra-Hóli í Fnjóskadal að Hálsi í Kinn
Áfangar og hnattstaða: 
Upphaf:              0,00 km (180 m), N65°51,30' – V17°52,07'
Gönguskarðsárstífla: 3,65 km (308 m), N65°51,01' – V17°47,83'
Siggusteinn(?):      6,50 km (396 m), N65°50,67' – V17°44,69'
Staðarfjall:        14,90 km (405 m), N65°49,62' – V17°36,00'
Lok:                17,55 km ( 44 m), N65°49,63' - V17°33,39'
Hæð y. sjó: U.þ.b. 180 m við upphaf, 450 m hæst, 44 m við lok
Samanlögð hækkun: 483 m  
Vegalengd: Um 17,55 km
Tími: 2:54:20 klst.
Meðalhraði: 6,04 km/klst (9:56 mín/km)
Dags.: Þriðjud. 5. ágúst 2025 kl. 10:50
Hlaupafélagar: Tómas Orri Ragnarsson

Fróðleikur um leiðina:

Gönguskarð milli Fnjóskadals og Kaldakinnar er greiðfarin og áður fjölfarin leið á milli byggða. Hlaupið hefst skammt frá bænum Ytra-Hóli í Fnjóskadal, sem er gamalt býli, í það minnsta ekki yngra en frá 16. öld. Þá hét jörðin Hóll, en eftir árið 1600 var Syðri-Hóll byggður út úr jörðinni og upphaflega jörðin nefnd Ytri-Hóll upp frá því. Bærinn er nyrsti byggði bærinn í austanverðum Fnjóskadal og stendur á hjalla um 180 m.y.s. Uppi á hjallanum þótti heldur „harðbalalegt“ og næðingssamt, en útsýni fagurt. Ofan við bæinn er lágur háls, sem nefnist einfaldlega Háls, og þegar upp á hann er komið sést Gönguskarðsdalur beint framundan og Hólsdalur til hægri. Þar var beitiland sagt gott þá er til náðist, en snjóþyngsli mikil. (HJ).

Hlaupaleiðin yfir Háls er greiðfarin, enda liggur uppbyggður virkjunarvegur yfir hálsinn og að stíflunum sem safna vatni fyrir Hólsvirkjun. Stíflurnar eru tvær, önnur í Hólsá neðst í Hólsdal og hin í Gönguskarðsá neðst í Gönguskarðsdal. Þangað liggur leiðin. Hólsvirkjun var gangsett 2019 og er uppsett afl hennar 5,5 MW. Stöðvarahús virkjunarinnar stendur niður við aðalveginn út Fnjóskadal.

Hálsinn fer hæst í 316 m.y.s. og þar sem hæst ber eru 1,5 km að baki frá upphafsstaðnum. Rúmum kílómetra síðar er hlaupið yfir Hólsá, sem er reyndar alla jafna vatnslítil vegna virkjunarinnar. Eftir einn km til viðbótar (um 3,6 km alls) er svo komið að stíflunni í Gönguskarðsá. Þar tekur virkjunarvegurinn enda og við tekur greinilegur vegarslóði upp á börðin sunnan (hægra megin) við ána. Efst á börðunum eru um 4,2 km að baki, hæðin rétt tæpir 400 m og mesta hækkunin búin. Áfram liggur svo leiðin um holt og móa eftir greinilegum slóðum sunnanvert (hægra megin) í dalnum með Kinnarfjöll á báðar hendur. Þarna er því lítil villuhætta, alls staðar greinilegir slóðar (einn eða fleiri) og auk þess vísa vörður leiðina.

Þegar u.þ.b. 6,5 km eru að baki liggur leiðin fram hjá stórum og áberandi steini, Siggusteini, sem sagður er kenndur við Siggu sem munnmæli herma að hafi orðið úti í skarðinu á austurleið um hávetur og ekki fundist fyrr en vorið eftir. Þá fannst eifið af henni við steininn, svo vitnað sé í tungutak heimamanna. Siggu var ráðið frá því að leggja upp í þessa ferð, en hún á þá að hafa sagt að ef hún rataði ekki þarna yfir í björtu myndu það sama henda fleiri. Síðan er villugjarnt í skarðinu, sérstaklega í námunda við steininn.

Eftir um 10 km hlaup er komið að tjarnasvæði sem nefnist Tjarnhverfi. Þegar því sleppir er hægt að týna slóðinni ef athyglina brestur, en framundan eru vörður sem ekki ber mikið á við fyrstu sýn. Þarna austan við tjarnirnar á að sveigja lítið eitt til vinstri og eftir það liggur leiðin nánast beint í austur. Framundan sést Vesturfjallsöxl (664 m) og rétta leiðin liggur vinstra megin við hana. Hægra megin við Vesturfjallsöxl er lítið dalverpi, Hrafnsstaðadrög, en þangað liggur leiðin ekki. Eftir á að giska 13,5 km er hlaupið yfir Seljadalsá og sömu stefnu haldið beint upp Staðarfjall þar austan við. Hægt væri að fylgja ánni til byggða, en þá endar ferðalagið talsvert utan í Kinninni en að var stefnt

Leiðin upp á Staðarfjall er hvorki löng né brött og undirlagið er grýtt og fremur slétt. Hægt er að fylgja vörðum og hjólförum smala upp á fjallið og þar tekur við enn greinilegri slóði, meira að segja sums staðar uppbyggður, niður gróna hlíð alla leið að túnhliði ofan við bæinn Háls í Kinn. Síðasti spölurinn liggur svo í túnjaðrinum niður að bænum.

Ferðasagan:  

Ferðasöguna má að mestu leyti lesa úr myndum og myndatextum í þar til gerðu myndasafni á Facebooksíðu Fjallvegahlaupaverkefnisins.

Lokaorð:

Gönguskarð er prýðisgóð hlaupaleið sem vel er hægt að mæla með, hæfilega löng með hæfilegri hækkun og að mestu auðrötuð og á góðu undirlagi. Fyrsta spölinn er hlaupið eftir nýjum virkjunarvegi, síðan eftir troðnum fjár- og hestagötum, þá yfir grýtt holt og loks eftir greinilegum dráttarvélaslóða. Stundum er þessi leið kölluð Gönguskarð ytra, en líklega kannast heimamenn ekki við þá nafngift. En Gönguskörðin eru mörg og stundum er þörf á að aðgreina þau.

Helstu heimildir:

Þakkir:  

  • Alfreð Schiöth fyrir góð ráð og margs konar fróðleik
  • Hólmar V. Gunnarsson á Hálsi í Kinn fyrir aðstoð og upplýsingar