Gerpisskarð

Staðsetning: Frá neyðarskýlinu í Sandvík að Karlstöðum í Vöðlavík
Áfangar og hnattstaða: 
Upphaf:        0,00 km ( 43 m), N65°05,35' - V13°33,27'
Sandvíkurá:    1,14 km ( 15 m), N65°04,98' - V13°32,51'
Sandvíkurvatn: 3,93 km (390 m), N65°03,75' - V13°33,30'
Gerpisskarð:   5,98 km (670 m), N65°03,10' - V13°33,57'
Vöðlar:       10,37 km ( 24 m), N65°02,10' - V13°36,99'
Lok:          13,27 km ( 36 m), N65°01,80' - V13°40,45' -
Hæð y. sjó: 43 m við upphaf, 670 m hæst, 36 m við lok
Samanlögð hækkun: 700 m
Vegalengd: 13,27 km
Tími: 3:16:30 klst
Meðalhraði: 4,05 km/klst (14:48 mín/km)
Dags.: Miðvikudag 7. júlí 2021, kl. 15:54 
Hlaupafélagar: 
Arnór Freyr Ingunnarson
Birkir Þór Stefánsson
Salome Hallfreðsdóttir
Sóley Birna Hjördísardóttir

Fróðleikur um leiðina:

Sandvík var lengi austasta mannabyggð á Íslandi og þar var búið á fimm bæjum fram á 20. öld. Sá síðasti þeirra fór í eyði 1946. Eina byggingin sem nú stendur í víkinni er neyðarskýli – og þar liggur beint við að hefja fjallvegahlaupið um Gerpisskarð yfir í Vöðlavík. Frá neyðarskýlinu er hlaupið um slétta mela til suðausturs og eftir u.þ.b. 1 km er komið að Sandvíkurá. Hún er oftast vatnslítil og jafnvel hægt að stikla þar yfir þurrum fótum. Áfram er svo haldið til suðurs þvert yfir láglendið í Sandvík og framhjá fornbýlunum Fífustöðum og Þorljótsstöðum. Eftir um 1 km í viðbót fer landið hækkandi. Þegar komið er upp í tæplega 300 m hæð væri hægt að beygja til vinstri inn á gönguleið út á Gerpi, sem er austasti oddi Íslands. Hér er hins vegar ekki gert ráð fyrir þeim útúrdúr, heldur hlaupið áfram suður á bóginn með Sandvíkurvatn á vinstri hönd. Þegar vatnið er að baki liggur leiðin síðan upp í Gerpisskarð í u.þ.b. 670 m hæð. Þar er ægifagurt útsýni í björtu veðri, enda fátt sem skyggir á. Úr Gerpisskarði er hlaupið um bratt gil niður í Gerpisdal og á þeim kafla þarf að fara að öllu með gát. Úr Gerpisdal sést vel út í Seley og Gerpi. Úr Gerpisdal er síðan fylgt götum inn með hlíðinni og fyrir mynni Tregadals, beinustu leið til bæjar að Vöðlum. Endasprettur er svo hlaupinn eftir greiðfærum vegi, framhjá Ímastöðum og að skála Ferðafélags Fjarðamanna á Karlstöðum, innarlega í Vöðlavík. Þar endar hlaupið.

Gerpisskarð er önnur tveggja leiða sem farnar voru milli byggða í Sandvík og Vöðlavík. Hin leiðin var um Tregaskarð nokkru innar í fjallgarðinum, beint niður í Tregadal. Bæði skörðin eru snarbrött og talin ófær hestum.

Vöðlavík tilheyrir Fjarðabyggð eins og allt svæðið nærlendis, en var áður hluti af Helgustaðahreppi sem náði frá Mjóeyri við Eskifjörð og út að Gerpi. Víkin var þá eiginlega „blómlegasti hluti hreppsins og í sjálfu sér gósenland“. (ÁH, bls. 76). Þar voru líka „að kalla má einustu söguslóðir, er fram koma í fornum sögum“. (ÁH, bls. 76). Þar bjó nefnilega Þorleifur kristni, sem kom við sögu á Alþingi við kristnitökuna árið 1000. Á þeim tíma hét víkin Krossavík, en Vöðlavíkurnafnið tók líklega yfir á 17. öld. Menn hafa jafnvel getið sér þess til að Þorleifur hafi byggt kirkju í víkinni, sem hefur þá verið ein fyrsta kristna kirkjan á Íslandi.

Ólíkt Sandvík hefur Vöðlavík lengi verið í vegasambandi, því að árið 1938 var kominn akfær vegur þangað yfir Víkurheiði. Í víkinni voru fimm bæir í byggð fram yfir 1960, enda víkin „landkostum búin og gróðursæl“ (ÁH, bls. 83), enda þótt hún sé opin og óvarin fyrir úthafinu. Árið 1930 bjuggu 76 manns í Vöðlavík, en 1973 var aðeins einn skráður þar með lögheimili og „bæirnir allir auðir“. (ÁH, bls. 84).

Í desember 1993 varð skipsskaði í Vöðlavík þegar Bergvík VE505 strandaði þar um 150 m frá landi. Mannbjörg varð, en 10. janúar 1994 fórst björgunarskipið Goðinn við tilraunir við að ná bátnum á flot. Einn skipverji af Goðanum fórst, en þyrlusveit varnarliðsins náði að bjarga hinum sex við afar erfiðar aðstæður eftir að þyrla Landhelgisgæslunnar varð frá að hverfa vegna veðurs og ísingar. Um þessa atburði er fjallað í heimildarmyndinni Háski í Vöðlavík, sem frumsýnd var í október 2014.

Ferðasagan:  

Fjallvegahlaupið yfir Gerpisskarð var þriðja og síðasta fjallvegahlaupið þennan dag. Við lögðum upp fimm saman frá neyðarskýlinu í Sandvík og bröltum upp á hvern hjallann á fætur öðrum þangað til við stóðum í 670 m hæð í Gerpisskarði síðla dags. Þaðan lá leiðin niður afskaplega bratt gil niður í Gerpisdal, sem lítur reyndar út fyrir að vera hjalli í fjöllunum miklu frekar en dalur. Eftir það var allt á þægilegu undanhaldi til byggða, eða öllu heldur fyrrverandi byggða, í Vöðlavík. Þar endaði þessi langi dagur í góðum félagsskap og hlýju veðri. En þokan tók eitthvað af útsýninu. Þetta er ekkert sérstaklega hlaupaleg leið, en ægifögur.

Ferðasagan endurspeglast að einhverju leyti í myndum og myndatextum í þar til gerðu myndasafni á Facebooksíðu Fjallvegahlaupaverkefnisins.

Lokaorð:

Leiðin um Gerpisskarð er tilkomumikil, víða snarbrött og ekki fyrir lofthrædda. Þetta á þó sérstaklega við þegar farið er niður gilið Vöðlavíkurmegin. Í reynd er þetta miklu frekar gönguleið en hlaupaleið. Samt er ekki annað hægt en að mæla með þessari leið fyrir vel útbúna fjallahlaupara, en líklega þó bara yfir sumarmánuðina. Landslagið á þessum slóðum hreyfir við manni á allt annan hátt en vel lögð gangstétt.

Helstu heimildir:

  • Ármann Halldórsson (ritstj.) (1976): Sveitir og jarðir í Múlaþingi. III. bindi. Búnaðarsamband Austurlands. https://baekur.is/bok/fb0482b8-b968-49c7-a5f5-f0104124c464/3.
  • Ferðafélag Fjarðamanna Austfjörðum (2002): Gönguleiðir á Fjarðaslóðum – austast á Austfjörðum. Gönguleiðir á Austurlandi II. Ferðafélag Fjarðamanna Austfjörðum.
  • Hjörleifur Guttormsson (2005): Austfirðir frá Reyðarfirði til Seyðisfjarðar. Árbók Ferðafélags Íslands 2005. Ferðafélag Íslands, Reykjavík.
  • Ríkisútvarpið (2014): Tuttugu ár frá því að Goðinn fórst. Frétt á vef RÚV 12. jan. 2014. https://www.ruv.is/frettir/innlent/tuttugu-ar-fra-thvi-ad-godinn-forst.